26 Nisan 2016

2. BAKARA SURESİ 282. AYET

 "Ey inanıp güvenenler, birbirinize belli bir vadeye kadar borçlandığınızda borcunuzu yazın. Bir yazıcı, aranızda doğru olarak yazsın. Yazıcı yazmaktan kaçınmasın, Allah (bu ayette) nasıl öğretiyorsa, öyle yazsın. Yazıyı borçlu yazdırsın, Sahibi(Rabbi) olan Allah’tan çekinsin de borçtan bir şeyi eksiltmesin. Borçlu; sefih,güçsüz veya söyleyip yazdıramayacak durumda ise onu velisi, doğru olarak yazdırsın. Erkeklerinizden iki kişiyi de şahit tutun. İki erkek yoksa bir erkek ile iki kadın da olur. Bunlar, şahitliğini kabul edeceğiniz kişilerden olsunlar. Kadınlardan biri unutur veya yanılırsa,diğeri hatırlatır.Şahitler çağrıldıklarında gelmezlik etmesinler.Borç ister büyük ister küçük olsun,vadesi ile birlikte yazmaktan üşenmeyin.Allah katında böylesi daha düzgün,şahitlik için daha sağlam,  şüpheye düşmemeniz için daha uygundur.Aranızda alıpverdiğiniz peşin ticaret olursa,onu yazmamanın size günahı olmaz.Alım satım yaptığınızda şahit tutun.Yazıcı da şahit de zarar görmesin; onlara zarar vermeniz, yoldan çıkmanız olur.Allah’tan çekinerek korunun.Bunu size Allah öğretiyor.Her şeyi bilen Allah’tır."(Bakara 2/282)

           

            Kuran-ı Kerim'in en uzun ayetidir ve kendisine mudayene ayeti denmektedir.

            "Ey inanıp güvenenler,birbirinize belli bir vadeye kadar borçlandığınızda borcunuzu yazın."(Bakara 2/282)

            Borçlanmak karşılıklı olarak sorumluluk üstlenmektir. Mal satıcıları malı teslim etmekle, alıcı da aldığı malın bedelini ödemekle sorumlu olur. İki tarafın birbirine olan borçluluğu eğer mal ve bedel karşılıklı olarak hemen verilirse sona erer. Mal verilip bedeli bir süre zaman sonra verilmeye söz verilirse veresiye satış olur ve verilecek olan bedel alıcının yüklendiği sorumluluk olur. Kimi zaman mal da bedeli de veresiye olabilmektedir. Bir çok çeşidiyle borçlanma karşılıklı sorumluluğu gerektirir ve bu borçlanmayı yazmak tarafların görevlerini net olarak bilmeleri için Cenab-ı Hakk'ın verdiği emirdir.

            "Biryazıcı, aranızda doğru olarak yazsın. Yazıcı yazmaktan kaçınmasın, Allah (bu ayette) nasıl öğretiyorsa, öyle yazsın."(Bakara 2/282)

            Borçlular arasında kimsenin hakkını kimseye çiğnetmeden adil bir şekilde şahitlik edip yazacak bir yazıcı tutulması emredilmektedir. Ayet bir nevi günümüzün noterlik ve benzeri tescilli belgelerin tanımını vermektedir. Bu ayet sebebiyle tarihimizde "Belge Düzenleme İlmi" adıyla bir ilim çeşidi oluşmuştur. Buna eşşurut, essukuf, essicillat, elmehadıl vel sicillat da denir. Sukuk "sak"in çoğulu olup borcu ispatlayan yazılı belge anlamına gelir.

            Yazıcının "Allah'ın öğrettiği şekilde yazması" Bakara 282.  ayette bütün şekil ve şartları belirtilen şekliyle yazılmasının emredilmesidir. Bu durum bilgisayarda standart olarak hazırlanmış bir yazı örneğine benzemektedir. Belgenin ana şekli değişmeden, isim, miktar, mal çeşidi, adres ve benzeri bilgiler değişecektir.

            "Yazıyı borçlu yazdırsın, Sahibi(Rabbi) olan Allah’tan çekinsin de borçtan bir şeyi eksiltmesin."(Bakara 2/282)

            Ayette yazıyı borçlu tarafın yazılması emredilerek aynı zamanda bunun bir borç itirafı olması sağlanmaktadır. Zira alacaklı tarafın yazdırması durumunda bu bir alacak iddiası olacaktır ve alacak iddiası ispatı gerektirir. Eskiden mahkemelerde dava açma usulü öğretilmekteydi. Ebu Hanife de bu hususta "Dava usulünü bilmeyenlere bunu öğretmek gerekir" demiştir. Zira bir kimse, bir kimseyi mahkemeye götürüp onun kendisine borçlu olduğunu iddia etse ve bu kişi de "borçluyum ve borcumu ödedim" dese, borçlu olduğunu itiraf etmiş olacak fakat ödemeyi yaptığı bir iddia olarak kalacaktır. Hakim tarafından borçlu olduğunu kabul eden kişinin ödediğini ispat etmesi istenecektir. Dava vekillikleri ve avukatlıklar işte bu usullerin öğretilmesi amacıyla ortaya çıkmıştır. Peygamberimiz bu hususta "Siz bir kısım taleplerle benim yanıma geliyorsunuz, olabilir ki haksız taraf haklı taraftan daha güzel davasını anlatır, ben onun haklı olduğunu zanneder, onun lehine hüküm veririm. Eğer böyle bir şey yaparsam bilin ki size ateşten bir parça vermişimdir. İster alın ister bırakın." demiştir.

            "Borçlu; sefih,güçsüz veya söyleyip yazdıramayacak durumda ise onu velisi, doğru olarak yazdırsın."(Bakara 2/282)

            Borçlunun beceriksiz, malının değerini bilmeyip, gereksiz harcama yapan ve önemsemeyen bir durumda olması halinde borçlu ve alacaklı arasındaki sözleşmeyi iyi şekilde gözlemleyecek bir velinin devreye girmesi emredilmektedir.

            "Erkeklerinizden iki kişiyi de şahit tutun. İki erkek yoksa birerkek ile iki kadında olur.Bunlar,şahitliğini kabul edeceğiniz kişilerden olsunlar. Kadınlardan biri unutu rveya yanılırsa,diğeri hatırlatır.Şahitler çağrıldıklarında gelmezlik etmesinler.Borç ister büyük ister küçük olsun,vadesi ile birlikte yazmaktan üşenmeyin.Allah katında böylesi daha düzgün,şahitlik için daha sağlam,  şüpheye düşmemeniz için daha uygundur."(Bakara 2/282)

            Ayetin bu kısmında belgenin düzenlendiğine dair şahit getirilmesi emredilmektedir. Zira taraflardan biri borçlu olmadığını ve onunla birlikte belgeyi düzenleyen kişi daha sonradan düzenlemediğini iddia edebilir. Bu sebeple ayette şahitler çağırıldıklarında gelmemezlik etmesinler denmektedir. Borcun az ya da çok olması belgenin düzenlenmesini etkilemeyecektir. Bu gün az olan bir borç yarın çok olabilir, durum ve şartlar, alacaklının o borca bakışı da değişebilir. 

            Kadının şahitliği:

            Bağlantılarına bakılmadığında Bakara 282. ayetin şahitlik konusunda kadın erkek ayırımı yaptığı kanaatine varılabilir. Nitekim eski fakihler bu kanaatle hareket etmişlerdir. Âyetin devamı şöyledir: Şahitler çağrıldıklarında gelmemezlik etmesinler. Borç ister büyük, ister küçük olsun, vâdesi ile birlikte yazmaktan üşenmeyin. Böylesi Allah katında daha doğru, şahitlik için daha sağlam, şüpheye düşmemeniz için daha uygundur.

            “...Böylesi, şahitlik için daha sağlamdır...” ifadesi, borcu yazıyla tespit açısından da şahitlik nisabı açısından da değerlendirilebilir. “Daha sağlam” sözü “sağlam”ın bir üst seviyesidir. Sağlam olan iki şey karşılaştırılınca birine daha sağlam denebilir. “Bir erkek ile iki kadının şahitliğine” daha sağlam deniyorsa, bu şarta uyulmadan yapılan şahitliğin sağlam sayılması gerekir.

            Vasiyete şahitlikle ilgili âyetler konuya açıklık getirmekte, yukarıdaki hükmün, yazıyla tespit yanında şahitlik nisabı ile de ilgili olduğunu göstermektedir. Allah Teâla şöyle buyurur: “Müminler! Sizden biriniz ölüm döşeğinde vasiyet edeceği zaman içinizden güvenilir iki şahit tutsun. Eğer bir yerde yolcu iken ölüm gelip çatarsa sizden olmayan iki kişi de olabilir. (Şahitliği yerine getirdikleri zaman) şüphelenirseniz onları namazdan sonra alıkoyarsınız. Şöyle yemin ederler: ‘Vallahi, isterse en yakınımız olsun, buna karşılık hiçbir şey almayız. Allah için yapılan şahitliği gizlemeyiz. Öyle olsa biz, elbette günaha gireriz.Eğer günaha girdiklerinin farkına varılırsa, ölenin hak sahibi iki yakını onların yerine geçer, şöyle yemin ederler: Vallahi, bizim şahitliğimiz onlarınkinden daha doğrudur, biz haksızlık yapmayız. Öyle olsa elbette zalimlerden oluruz.” (Maide 5/106-107) Bu âyetlerde kadın erkek ayrımı olmaksızın güvenilir iki Müslüman şahit öngörülmektedir. Yolculukta vasiyet yapılacaksa, Müslüman olmayan iki kişinin şahit olması yeterli görülmüştür. Yolculuğun özel şartları sebebiyle şahitlerin tamamı kadın, tamamı erkek veya biri kadın biri erkek olabilir. Şahitlerin, yanlış ifade verip günaha girdikleri fark edilince; ölenin, hak sahibi iki yakını öncekilerin şahitliğini hükümsüz kılacak şahitlikte bulunur. Ölenin yakınları kadın olabilir. Burada delil alınacak cümle şudur: “Böylesi, şahitliği gereği gibi yapmalarının en alt seviyesidir...” (Maide 5/108) Bu cümleyi, Bakara 282’deki “... Böylesi, şahitlik için daha sağlamdır...” cümlesi ile karşılaştırınca, şahitlerin iki erkek veya bir erkek ile iki kadın olmasının kural olmadığı ortaya çıkar. Bu konuda şu hadis de delil alınmıştır: Allah’ı Elçisi Muhammed aleyhisselamın bir bayram günü namaz yerinden çıkıp kadınlar tarafına geçerek şöyle seslendiği rivayet edilir: “Kadınlar topluluğu! Sadaka verin; çünkü bana, Cehennem halkının çoğunluğunu, sizin oluşturduğunuz gösterildi.” Neden Ey Allah’ın Elçisi?” dediler. Dedi ki; “Çok lanet okursunuz ve hayatı paylaştığınız kişilere nankörlük edersiniz. Aklı ve dini eksik dişi varlıklar içinde kendine hâkim bir erkeğin gönlünü sizin kadar çelen birini görmedim.”

– Dinimizin ve aklımızın noksan olması nedendir Ey Allah’ın Elçisi?” diye sorduklarında dedi ki:

“Kadının şahitliği erkeğin şahitliğinin yarısı kadar değil mi?”

“Evet” dediler.

“İşte bu, aklının noksanlığıdır”.

“Âdetli iken namaz kılmaz ve oruç tutmaz; değil mi?”

“Evet” dediler. “İşte bu da dinlerinin noksanlığıdır” dedi. (Buhârî, Hayz 6)

Hadis senet yönünden sahihtir; ancak anlam yönünden çok sayıda problem içerir. Onlardan bir kısmını şöyle sıralayabiliriz:

1-         Kimseye “… aklı ve dini eksikler…” denmez.

Bu hitap şekli, Allah’ın Elçisi’nin nazikliğine uymaz.

“Onlara nazik davranman, Allah’ın sana olan ikramı sebebiyledir. Kaba ve katı yürekli olsaydın yanından dağılıp giderlerdi. Öyleyse kusurlarına bakma, onların bağışlanmalarını iste. Yapacağın işler konusunda görüşlerini al. Bir de karar verdin mi, yalnız Allah’a dayan. Allah kendine dayananları sever.” (Al-i İmran 3/159)

2-         Kadına aklı noksan denemez

Zannedildiği gibi kadının şahitliği erkeğin şahitliğinin yarısı kadar değildir. Bunu böyle görenler, Kur’ân’a parçacı yaklaşanlardır. İnşaallah yarın bu konuyu anlatacağız.

3- Kadına dini noksan denemez.

Namaz kılmayan ve oruç tutmayan adetli kadınlar, bunları dinlerinin emri biliyorlar. Onlarla ilgili tek âyet şudur:

“Sana kadınlardaki adet ve lohusa kanamalarını da soruyorlar. De ki, o bir eziyettir; kanama devam ederken onları rahat bırakın; temizleninceye kadar da yaklaşmayın. Tertemiz oldular mı, onlara Allah’ın size buyurduğu yerden yaklaşın. Allah tevbe edenleri sever, tertemiz olanları da sever. (Bakara 2/222)

Buradaki tek hüküm, eşlerinin onları rahat bırakmaları, temizleninceye kadar ilişkiye girmemeleridir.

Muâze adında bir hanım Aişe validemize; “Neden adetli kadın oruç tutuyor da namaz kılmıyor?” deyince ona şu cevabı vermiş:

“Bizim başımıza bu olay gelince orucu tutmamız emredilirdi ama namazı kılmamız emredilmezdi.” (Müslim Hayız 67)

Ayete göre âdet, kadın için hastalık değil, bir eziyettir. Kur’ân eziyeti hastalık saymaz.  (bkz. Bakara 196 ve Nisa 102) Bazı kadınlar onu hastalık saydıkları için bunun açıklığa kavuşturulması gerekirdi. Oruç tutmalarının emredilmesi bundandı.

Ayette geçen, “temizleninceye kadar da yaklaşmayın.” emrine göre adetli kadın ne kadar yıkansa Kur’ân’ın istediği anlamda temiz sayılmaz Namaz için temizlik şart olduğundan (Mâide 6) kadın, o günlerde namazdan sorumlu olmaz. Sorumlu olmadığı bir şeyi yapmamak, kişinin dininde bir eksiklik sayılamaz.

4- “Aklı ve dini eksikler dişi varlıklar içinde kendine hâkim bir erkeğin gönlünü sizin kadar çelen birini görmedim.” sözü, aklı ve dini eksik olan başka dişi varlıkların da olmasını, onların da erkeğin gönlünü çelmeye çalışmasını ama kadınlar kadar başarılı olmamasını gerektirir. Hâlbuki böyle varlıklar yoktur.

Bir an için bütün bunların doğru olduğunu düşünelim. Bu eksikler sadaka ile nasıl kapatılabilir. Bu hadisi, kadınların dini duygularını kullanarak maddi yardım almak isteyenler uydurmuş olmalıdırlar. Öyleyse yukarıdaki söz Allah’ın Elçisi’ne ait olamaz. Çünkü onun bütün sözleri Kur’ân’a uygun olmak zorundadır. Allah ona şu emri vermiştir:

“Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet;onların arzularına uyma. Dikkatli ol; Allahın indirdiği emirlerin herhangi birinden seni şaşırtabilirler.“ (Maide 5/49)

Bu hadisin kadının şahitliği konusunda delil alınamayacağı açıktır.

             Zinaya Şahitlik

Dört mezhep, kadınların zina davalarında şahitliğini kabul etmez. Ama Kur’ân, bu konuda kadın erkek ayrımı yapmamıştır. Allah Teâla şöyle buyurur: "Kadınlarınızdan zina edenlere karşı içinizden dört şahit getirin. Eğer şahitlik ederlerse onları ölünceye veya Allah onlar için bir yol açıncaya kadar evlerde hapsedin.” (Nisa 4/15)

Liân ile ilgili âyetler kadınların zina şahitliği konusuna açıklık getirir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:“Karılarına zina suçu atan ve kendileri dışında şahitleri olmayanlardan birinin şahitliği, “Allah şahit kesinkes doğru söylüyorum” diye dört defa şahitlik etmesidir. Beşincisinde, eğer yalan söylüyorsa Allah’ın lanetine uğramayı diler. Kadından o azabı giderecek olan şu şekilde dört defa şahitlik etmesidir: “Allah şahit, kocam kesinkes yalan söylüyor.” Beşincisinde, eğer doğru söylüyorsa Allah’ın gazabına uğramayı diler.” (Nur 24/6-9)

            Erkeğin, “Allah şahit kesinkes doğru söylüyorum” diye verdiği her ifade bir şahitlik sayılmıştır. Bunu dört defa tekrarlaması, dört şahitlik sayılarak erkek, zina iftirası suçundan kurtulmuştur. Kadının dört kere; “Allah şahit, kocam kesinkes yalan söylüyor” demesi dört şahitlik sayılmış ve böylece kocanın şahitliği kadının şahitliğine denk tutulmuştur.

Karı-kocadan her biri aynı sözleri söylemişlerdir. Tek fark; erkeğin sözlerinin olumlu, kadınınkinin olumsuz olmasıdır.

Erkek: Allah şahit kesinkes doğru söylüyorum. (4 kere)

Kadın: Allah şahit, kocam kesinkes yalan söylüyor. (4 kere)

Kadının bu şahitliği erkeğinkini değersiz hale getirmiştir.

Beşinci sözleri:

Erkek: “Yalan söylüyorsam Allah’ın laneti üzerime olsun.”

Kadın: “Kocam doğru söylüyorsa Allah’ın gazabına uğrayayım.”

Kadının bu sözü de erkeğin sözünü değersiz kılmış ve zina davasında kadının şahitliği erkeğin şahitliğine denk tutulmuştur.

             Talaka Şahitlik

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

            "Kadınlar bekleme sürelerinin sonuna vardıklarında onları ya maruf ile tutun veya maruf ile ayırın. Sizden iki güvenilir şahit getirin, şahitliği Allah için yapın.” (Talak 65/2) Burada da kadın erkek ayırımı yapılmamıştır.

            Nebîmizin Uygulaması

            Nebîmiz (s.a.v)’in şu açıklaması da yukarıdaki yorumların doğru olduğunu göstermektedir. "Ukbe b. el-Harise, Ebû İhâb kızı Ümmü Yahya ile evlenmişti. Ukbe dedi ki: Zenci bir cariye geldi, ben sizin ikinizi de emzirmiştim” dedi. Bunu Nebî (s.a.v)’e anlattım, benden yüz çevirdi. Önüne geçtim ve tekrar anlattım, dedi ki: “Nasıl olacak? Cariye ikinizi de emzirdiği kanaatinde’’. Sonra kadınla evlenmesini yasakladı.” (Buharî, Şehâdât, 13) Nebîmiz böyle demesine rağmen, fıkıhta süt akrabalığının sabit olması için kadınların şahitliği yeterli görülmez. Konu ile ilgili olarak Ömer Nasuhi BİLMEN’in ifadesi şöyledir: "Süt akrabalığı konusunda şahitlik nisabı, güvenilir olmak şartıyla iki erkek veya bir erkek ile iki kadındır. Fakat bu hususta yalnız bir erkeğin veya yalnız iki veya daha fazla kadının şahitlikleri kabul olunmaz.

            "Aranızdaalıpverdiğinizpeşinticaretolursa,onuyazmamanınsizegünahıolmaz.Alım satımyaptığınızdaşahittutun."(Bakara 2/282)

            Ufak tefek alımlarda fiilen belge düzenlemek mümkün olmayacaktır. Küçük alışverişler ile örneğin taşınmaz malların alışverişi bir değildir. Bugün tapu dairelerinde yapılan kayıtlar ayette geçen uygulamaya benzemektedir. Önceden ise mahkeme yolu ile kayıt yapılmakta ve haksız yer sahiplenmelerine karşı önlem alınmaktaydı. İşte ev, tarla, araba gibi büyük alışverişlerde mutlaka belge tutulup, şahitler huzurunda sözleşme yapılması Cenab-ı Hakkın emridir. Ayetin bu kısmında günlük ufak tefek alımlar için ise kolaylık sağlanmıştır.

            "Yazıcıdaşahitdezarar görmesin; onlara zarar vermeniz, yoldan çıkmanız olur.Allah’tançekinerekkorunun.BunusizeAllah öğretiyor.HerşeyibilenAllah’tır."(Bakara 2/282)

            Kuran-ı Kerim'de her hak sahibinin hakkı korunmuştur. Burada da Cenab-ı Hak borçluyu da alacaklıyı da zarara uğratmaya karşı korumakta, uyarmakta ve etraflıca borç hukunu düzenleyerek doğru yolu göstermektedir. Ayrıca katiplik yapan kimseye ücret verilmesi gerekiyorsa ayette bunun da yerine getirilmesinin, hakkının verilmesinin emredildiğini anlayabiliriz.  Bugün devlet tarafından böyle belgeler için yüksek meblağların alınması ise doğru değildir. 

Bu yazı 3464 defa okunmuştur.


YORUMLAR (0)

Henüz yeni yorum eklenmemiş.

 

Tüm hakları saklıdır. | http://www.suleymaniyevakfi.org