Kayseri ve Kütahya Emekli Müftülerinden Abdülkerim Polat’ın Tenkidi ve Cevabımız
Kayseri ve Kütahya Emekli Müftülerinden Abdülkerim Polat’ın Tenkidi ve Cevabımız
Muhterem Abdulkerim POLAT,
Kayseri ve Kütahya Emekli Müftüsü
Ve aleykumusselam ve rahmetullah ve berekatuh
19.04.2007 tarihli mektubunuzdan dolayı teşekkür ederim. Faydalı ve ufuk açıcı oldu. Cevabı biraz gecikti; çünkü bu esnada, günlük işler yanında “Ticaret ve Faiz” adlı kitabımızın birinci baskısıyla “Kur’ân Işığında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar” kitabımızın ikinci baskısını yayına hazırlamakla meşguldüm.
Mektubunuzu bölümlere ayırarak cevaplamaya çalışacağım.
1. KADINLAR KOCALARININ ESİRİ DEĞİLLERDİR
Peygamberimiz veda hutbesinde şöyle demiştir:1
فَإِنَّهُنَّ عِنْدَكُمْ عَوَانٍ لَيْسَ تَمْلِكُونَ مِنْهُنَّ شَيْئًا غَيْرَ ذَلِكَ
Buradaki عوان (avânin) kelimesi ile ilgili olarak şöyle diyorsunuz:
“Avanin inayetten gelmez. El’ânî esir, zelil ve hakir olmak, cem’i avânin gelir. (Ahterî) “İnayet de yardım etmek değil, istemek, talep etmek (sıkıntıda olanın yardım talep etmesi) demektir. Bugün inaye diye ifade ederler. Buna göre kadınlar erkeklerin yardımcısı değil, onların yanında yardıma muhtaç bîçarelerdir, bir nevi esirlerdir. Nitekim hadis şarihleri (avânin) kelimesini (esîrat) diye açıklamışlardır.”
CEVAP:
Mektubunuz üzerine bu konuyu yeniden inceleme ihtiyacı duyduk ve bize göre çok hayırlı neticelere ulaştık. Buna siz sebep olduğunuz için inşallah sizin de hayır hanenize yazılır.
Dediğiniz gibi عوان kelimesi, gelenekte العنو‘ün ismi faili olan العانية nin cem’i sayılmıştır. Bu durumda عوان esirler demek olur. Ragıb el-İsfahânî Müfredat’ında şöyle demiştir:
…” العاني للأسير، وقال عليه الصلاة والسلام: استوصوا بالنساء خيرا فإنهن عندكم عوان.
Esire العاني (el-ânî) denir. Peygamberimiz şöyle demiştir: “Kadınlar hakkında söz dinlemeniz hayrınıza olur. Onlar yanınızda esirlerdir.”2
Bize göre bu anlam; hem hadisin iç bütünlüğüne hem de Kur’ân’a aykırıdır. Çünkü hadisin devamında “Onlar üzerinde başka bir şeye sahip değilsiniz” buyrulmaktadır. Esir üzerinde sahip olunmayan ne var ki Peygamberimiz onu demiş olsun. Üstelik Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ.
“… Maruf ölçüler içerisinde o kadınların erkekler üzerindeki hakkı, erkeklerin kadınlar üzerindeki hakkına denktir. Erkeklerin onlara karşı bir dereceleri vardır.” (Bakara 2/228)
Buna göre kadın, kocasının esiri olamaz. Çünkü esir ile efendisi arasında denk haklardan söz edilemez. Konumuz açısından erkeklerin onlara karşı dereceleri, dörde kadar evlenebilmeleridir. Kadınlarda bu hak yoktur. Dolayısıyla hadise verilen yukarıdaki anlam yanlıştır.
Avânin (عوان) kelimesi (عانية) âniye’nin çoğuludur. عانيةism-i faildir, عُنُوّ (unüvv) kökünden de عناية (inâye) kökünden de gelebilir. Unüvv’ün ism-i faili عانوة anive’dir. Onu (عانية) âniye yapmak için vav yaya dönüştürülür. (عناية) inâye’nin ism-faili, hiçbir işleme gerek kalmadan âniye (عانية) olur. Unüvv’den türetilince “esir kadın”, inâye’den türetilince de “kendini koruyan kadın” anlamını alır. el-Misbâh’ul-münîr’de عناية (inâye) ile ilgili olarak şu ifadeler geçer:
وَعَنَيْتُهُ عَنْيًا مِنْ بَابِ رَمَى قَصَدْتُهُ. وَاعْتَنَيْتُ بِأَمْرِهِ اهْتَمَمْتُ وَاحْتَفَلْتُ وَعَنَيْتُ بِهِ أَعْنِي مِنْ بَابِ رَمَى أَيْضًا عِنَايَةً كَذَلِكَ. وَعَنَى اللَّهُ بِهِ حَفِظَهُ وَعَنَانِي كَذَا يَعْنِينِي عَرَضَ لِي وَشَغَلَنِي فَأَنَا مَعْنِيُّ بِهِ وَالْأَصْلُ مَفْعُولٌ. وَعُنِيتُ بِأَمْرِ فُلَانٍ بِالْبِنَاءِ لِلْمَفْعُولِ عِنَايَةً وَعُنِيًّا شُغِلْتُ بِهِ. وَلْتُعْنَ بِحَاجَتِي أَيْ لِتَكُنْ حَاجَتِي شَاغِلَةً لِسِرِّكَ وَرُبَّمَا قِيلَ عَنَيْتُ بِأَمْرِهِ بِالْبِنَاءِ لِلْفَاعِلِ فَأَنَا عَانٍ …
عان ve عانيةkelimeleri, hedefine ve niyetine koyan, itina ve özen gösteren, koruyan, zihnini başkasının ihtiyacı ile meşgul eden gibi anlamlara gelir.3 فَأَنَا عَانٍ sözünün müennesi عَانية فَأَنا olur.
Kadın cinsel yönden hedefine ve niyetine sadece kocasını koyar ve kendini onun için korur. Bu sebeple عَانية (âniye)nin en uygun anlamı “kendini koruyan kadın” olur. Zaten hadis bundan bahsetmektedir. Kocasının istemediği bir kişiyi evine sokması dahi yasaktır. Bundan dolayı hadise şu anlamı vermek gerekir:
“Kadınlar, beraberinizde, kendilerini sizin için koruyan kimselerdir. Onlar üzerinde başka bir şeye sahip değilsiniz …” Bu anlam, ayette geçen حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ = Allah’ın korumasına karşılık yalnızken kendilerini koruyanlar” anlamının da farklı ifadesidir. Hadisin tamamı şöyledir:
“Kadınlar konusunda söz dinlemeniz hayrınıza olur; onlar, beraberinizde kendilerini sizin için koruyan kimselerdir. Onlar üzerinde başka bir şeye sahip değilsiniz, açık bir fahişelik yapmış olarak gelirlerse başka. Onu yaparlarsa yataklarında yalnız bırakın ve onları dövün. Eğer size boyun eğerlerse onlara karşı başka bir yol aramayın. Sizin karılarınız üzerinde hakkınız, karılarınızın sizin üzerinizde hakları vardır. Sizin karılarınız üzerindeki hakkınız, istemediğiniz kişilere serginizi çiğnetmemeleri, evinize sokmamalarıdır. Bakın, onların sizdeki hakları, onları giyindirme ve yedirme hususunda iyi davranmanızdır.”4
2- هل SORU EDATI
Kitabımızda şöyle bir ifade vardır: “هل edatı, somut bir olayda olumlu cevap almak için kullanılır”. Siz bunu doğru bulmayarak şöyle diyorsunuz:
“Cevap değil هل ile olan soru cümlesi somut ve olumlu (et-tasdîk’ul-icâbî) olmak gerekir, cevap ise daima olumsuzdur. ألم تر denilir,هل لم تر denilmez. Çünküلم تر olumsuzdur.
هَلْ يَسْتَوِي الأَعْمَى وَالْبَصِيرُ .هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ .هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ. هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ .
Bu sorulara “evet” diye cevap verilebilir mi? هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ da aynen öyledir.”
CEVAP
Kitabımızda yer alan; “هل edatı, somut bir olayda olumlu cevap almak için kullanılır” sözü maksadı tam anlatmamaktadır. Doğrusu şöyle olmalıdır: “ هل edatı, somut bir olayda kendini tasdik ettirmek yani istediği cevabı almak için kullanılır” Örnek verdiğiniz ayetlerdeki sorular “olumsuz” cevap almak için sorulmuştur. Ayetlerin mealleri şöyledir:
Soru: “Görenle görmeyen bir olur mu?” (En’âm 6/50) Cevap: “Olmaz.”
Soru: “Bir çatlak görebiliyor musun?” (Mülk 67/3) Cevap: “Hayır”
Soru: “Allah’tan başka yaratıcı mı var?” (Fatır 35/3) Cevap: “Hayır”
Soru; “Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Zümer 39/9) Cevap: “Olmaz”
هل edatı, olumlu cevap almak için de kullanılır. Bunun örneklerinden biri şöyledir:
وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَن قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدتُّم مَّا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُواْ نَعَمْ
“Cennetlikler cehennemliklere şöyle seslenirler: “Rabbimizin bize verdiği sözün gerçek olduğunu gördük. Rabbinizin size verdiği sözün gerçek olduğunu siz de gördünüz değil mi?” “Evet” derler.” (Araf 7/44)
Soruyu soran, beklediği cevabı alamayabilir. Bunun örneklerinden biri şu âyettir:
قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِّن سَبِيلٍ
Cehennemlikler diyecekler ki; “Rabbimiz, bizi iki kere öldürdün, iki kere dirilttin. Artık günahlarımızı itiraf ettik. Buradan çıkmanın bir yolu vardır, değil mi?” (Mümin 40/11)
Oradan çıkmanın yolu olmadığı için bekledikleri cevabı alamayacaklardır.
İşte bundan dolayı kitabımızda yer alan {هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ} âyetine şu meal verilmiştir: “…bu yol kendini bunaltan şeyi gerçekten giderecek mi yoksa gidermeyecek mi?” (Hac 22/15)
3. RUH VE BEDEN İLİŞKİSİ
Kitabımızda geçen şu sözlerde çelişki görmüş, şöyle yazmışsınız:
“Ahirette beden tekrar yaratılınca eşleşme de tekrarlanacaktır.”
“Yeniden dirilme bu dünyada olur ve ruh o zaman bedenle eşleşir.” HANGİSİ DOĞRU?
Araf 25. âyetine, halk-ı cedid ve tebeddül-i arz hesaba katılmadan bakılınca bu çelişkiye düşülmüş olsa gerek. Bu âyetlerde günahkarlara bir tevbih, bir tahkir mesajı var gibi geliyor bana: Âdem ve beraberindekiler cezalandırılmak üzere yukarıdan aşağıya (Cennetten arz toprağına) indirilmiş, işte bu toprakta yaşayacak, burada ölecek; kıyametten sonra yeniden yaratılacak bu topraktan çıkarılacaksınız. (Siz bunu hak ettiniz demektir.) Orada yaşarken salih amel işlerlerse yine cennete gireceklerdir.
CEVAP
Çelişkili gördüğünüz cümleler, Kur’ân Işığında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar adlı kitabımızda “Uyku Ölüm İlişkisi” başlığı altında şöyle geçmektedir:
“Ruh ile vücudun ilk birleşmesi ana rahminde olur. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا.
“Allah sizi topraktan, sonra döllenmiş yumurtadan yarattı. Sonra eşleşmiş hale getirdi.” (Fâtır 35/11)
Ahirette beden tekrar yaratılınca eşleşme de tekrarlanacaktır. Bu, “Nefisler eşleştiği an…” (وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ) (Tekvir 81/7) diye bildirilen andır.
Uyku, dinlenmek için zorunludur. Ölüm de bozulmayan, ihtiyarlamayan ve hasta olmayan, ölümsüz yani Ahiret hayatına uygun bir vücuda sahip olmak için zorunludur. Kişiye göre ölüp yeniden dirilme, gözleri kapayıp tekrar açmak gibidir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.
“O saatin oluşu ancak kısa bir bakış gibidir veya daha yakındır. Çünkü Allah’ın gücü her şeye yeter.” (Nahl 16/77)
لَمْح الْبَصَرِ bakış demektir.5 Bakışta göz açılıp kapanır sonra tekrar açılır. İşte Allah, dünya ile Ahiretin arasını buna benzetmiştir. Ölen insan hayata gözünü yumar ve dirilince yeniden açar.6
Yeniden dirilme bu dünyada olur, ruh o zaman bedenle eşleşir ve insan gözünü açar ve kendini uykudan uyanmış gibi hisseder. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Sura üflenmiştir. İşte o zaman kabirlerinden Rablerine doğru koşup giderler. Yazık oldu bize! Bizi uyuduğumuz yerden kim kaldırdı? derler.” (Yasin 36/51-52)
Kişinin algılaması açısından uyku ne ise ölüm de odur. Yukarıdaki âyetler bunu anlatmaktadır.”
Görüldüğü gibi yukarıdaki cümlelerde herhangi bir çelişki yoktur. Çünkü yeniden dirilme bu dünyada olacaktır. Allah Teâlâ Âdem’e, Havva’ya ve Şeytana hitaben şöyle demişti:
“Yıkılın oradan; kiminiz kiminize düşmandır. Yeryüzünde sizin için barınacak yer ve bir süreye kadar geçinecek imkân vardır.” Şöyle devam etti: “Orada yaşayacaksınız, orada öleceksiniz, yine oradan çıkarılacaksınız.” (Araf 7/24-25)
İnsanlar bitki gibidir, bitki nasıl toprak olur, sonra tohumundan tekrar yaratılırsa insanlar da bir kere daha öyle yaratılacaklardır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
وَاللَّهُ أَنبَتَكُم مِّنَ الْأَرْضِ نَبَاتًا . ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا.
“Allah sizi topraktan bir bitki gibi bitirmiştir. Sonra toprağa iade edecek ve sizi tekrar çıkaracaktır.” (Nuh 71/17-18)
وَالَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاء مَاء بِقَدَرٍ فَأَنشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَلِكَ تُخْرَجُونَ
“Gökten bir miktar su indirir onunla ölü bir beldeye hayat veririz, siz de böyle çıkarılacaksınız. “ (Zuhruf 43/11)
Topraktan yaratılışın ayrıntıları şu ayetlerde açıklanmıştır:
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ. ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ.
“Yarattığı her şeyi güzel yaratan odur. İnsanı yaratmaya tînden başlamıştır. Sonra soyunu süzülmüş bir özden, dayanıksız bir sudan yaratmıştır.” (Secde 32/7-8)
Tîn, su ile toprağın karışmış halidir.7 Su toprağa karışmazsa bitki bitmez ve yiyecekler oluşmaz. Dolayısıyla sadece Âdem değil, her insan topraktan yaratılmıştır. İnsan tohumu, gıdalardan süzülen bir özden oluşur. Hem ana rahminde iken hem daha sonra topraktan gelen gıdalarla beslenir. Ondan ayrılan her şey toprak olur. Yeniden yaratılma da topraktan olacak ve insan, bitkilerin çıkması gibi yeryüzüne bir kere daha çıkacaktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى.
“Sizi topraktan yarattık, ona iade edeceğiz ve bir kere daha ondan çıkaracağız.” (Taha 20/55)
İkinci yaratılışın birinciden farkı olmayacaktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ
“Sizin yaratılmanız ve tekrar diriltilmeniz sadece tek bir kişininki gibidir.” (Lokman 31/28)
Sonuç olarak size ait şu sözlerin, yeniden yaratılış konusu ile ilgisi yoktur:
“Araf 25. âyetine, halk-ı cedid ve tebeddül-i arz hesaba katılmadan bakılınca bu çelişkiye düşülmüş olsa gerek. Bu âyetlerde günahkarlara bir tevbih, bir tahkir mesajı var gibi geliyor bana: Âdem ve beraberindekiler cezalandırılmak üzere yukarıdan aşağıya (Cennetten arz toprağına) indirilmiş, işte bu toprakta yaşayacak, burada ölecek; kıyametten sonra yeniden yaratılacak bu topraktan çıkarılacaksınız. (Siz bunu hak ettiniz demektir.) Orada yaşarken salih amel işlerlerse yine cennete gireceklerdir.”
“…kıyametten sonra yeniden yaratılacak bu topraktan çıkarılacaksınız.” Şeklindeki ifadenizi de anlamak mümkün değildir. Bu dünya yeniden yaratılmayacaktır. Olacak olan sadece denizlerin karışıp zelzelenin tesiriyle yeryüzüne yayılması ve dağların eriyip dağılması ve yeryüzü şekillerinin değişmesidir. Bunu anlatan çok ayet vardır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Gök yarıldığı zaman, yıldızlar dağıldığı zaman, denizler akıtıldığı zaman, kabirlerin içi dışa çıktığı zaman, her nefis ne yaptığını ve ne yapmadığını bilecektir.” (İnfitâr 82/1-5)
Gökyüzünde o kadar olaylar oluyor ama dünya olduğu yerde kalıyor.
“Âdem ve beraberindekiler cezalandırılmak üzere yukarıdan aşağıya (Cennetten arz toprağına) indirilmiş” sözü de bize göre doğru değildir. Bu konuda arkadaşımız Muhammed RUZİBAKİ’nin bir yazısı ektedir. Okursanız memnun olurum.
4. RUH ÖLMEZ
Diyorsunuz ki: “Bazıları (baka-i Ruh) nazariyesini ortaya atmışlardır. Ancak bu, bir nazariyeden ibarettir. Kitap ve sünnette ruhun baki ve ölümsüz olduğunu tasrih eden bir nas mevcut değildir. Hayy-u kayyum, hay lâ yemût olan yalnız vacibul’vucud Allahu Teâlâ’dır.
كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ {آل عمران/185} كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ {الرحمن/26} كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ {القصص 88}
Ayetler, ruhu da içine alacak şekilde küllî ve sarihtir. İstisnası da yoktur. Binaenaleyh Allah’tan gayri, ruh dâhil her şeyin fanî olduğunu, ölüp yok olacağını ve Allah’ın (kün) emri ile yeniden var edileceklerini kabul etmede ne aklen, ne de dinen bir mahzur vardır.
CEVAP
Kur’ân’da insanın yaratılışının üç safhada tamamlandığı bildirilir:
الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ
“Seni yaratan, sonra eşitleyen sonra da dengeleyen odur.” (İnfitâr 82/7)
Yaratma, yukarıda belirtildiği gibi topraktan (tîn’den) başlar ve hamileliğin 16. haftasında iç ve dış, bütün organlar yaratılmış olur. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ . ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ . ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ
“Biz insanı çamurdan alınan bir özden yarattık. Sonra onu sağlam bir yerde nutfe (döllenmiş yumurta) haline getirdik. Sonra nutfeyi alakaya (rahim cidarına yapışmış embriyoya) çevirdik, sonra embriyoyu bir çiğnemlik et görünümünde yaptık, sonra bir çiğnemlik eti kemiklere çevirdik sonra da kemiklere et giydirdik..” (Müminûn 23/12-14)
Bu noktada cenin, diğer insanlar aynı organlara sahip hale gelir ve onlarla eşit görüntüye kavuşur. Ceninin ana rahminde çekilmiş resimleri şöyledir:
Rahimde meninin yumurta ile birleşerek nutfe ve alaka halini alması
Uzmanlara göre 16. haftada gözler ve kulaklar bebek doğduğunda bulunacakları son şekle gelirler. Göz kırpma gibi basit refleksler gelişmeye başlar. Benzer şekilde kulaklar son pozisyonlarını alır. Barsaklarda dışkı birikmeye başlar. Bu dışkı macun kıvamında koyu renkli bir yapıdadır. Dolaşım sistemi tam anlamı ile fonksiyonel olur.
Böylece âyette belirtilen (فَسَوَّاكَ = seni eşitledi) safhası gerçekleşmiş olur. İşte tam bu safhada ruh üflenir ve cenin farklı bir yaratığa, insana dönüşür. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ
“Sonra onu bambaşka bir yaratık yaptık.” (Müminûn 23/14)
ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ.
“Sonra onu eşitlemiş ve içine ruhundan üflemiştir. Sizin için kulaklar, gözler ve gönüller var etmiştir. Ne kadar az şükrediyorsunuz!” (Secde 32/9)
“Seni yaratan, sonra eşitleyen sonra da dengeleyen odur.” (İnfitâr 82/7)
Dengeleme, ruhun üflenmesiyle birlikte ceninin tam bir insan halini almasıdır. Bu ana kadar gözü, diğer canlılarla aynı özellikte iken artık basiret sahibi olur; bir şeyin öncesini ve sonrasını görebilecek özellik kazanır. Kalbi sadece kan pompalama işi yaparken bu andan itibaren imanın, küfrün, sevginin, nefretin ve hayatla ilgili her türlü kararın merkezi olur. Kulağı ise işittiği kelimelere anlam vermeye ve onlardan oluşan cümleleri kavramaya başlar. Bunlar insanın ayırıcı özellikleridir. Onları yeterince kullanmayanlar şöyle ayıplanırlar:
“Cinlerden ve insanlardan birçoğunu gerçekten Cehennem için yaratmış olduk. Onların da kalpleri vardır, onunla kavramazlar. Onların da gözleri vardır, onlarla görmezler. Onların da kulakları vardır, onlarla işitmezler. Onlar; en’âm (koyun, sığır ve deve) gibidirler; hayır, daha da düşüktürler. Gafiller işte onlardır.” (A’raf 7/179)
Bundan sonra cenin, altı ay daha ana rahminde kalır. Anne artık onu taşımakta zorlanır. Zorluk her geçen gün daha da artar. Bu durumu açıklayan âyetler şunlardır:
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ
“Biz insana, ana babasına karşı tavsiyede bulunduk. Anası onu zar zor taşıdı, sütten kesimi de iki sene içinde oldu.” (Lokman 31/14)
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا
“Biz insana, ana babasına karşı iyilikte bulunmasını tavsiye ettik. Anası onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu, taşıması ve sütten kesimi otuz ay sürer.” (Ahqâf 46/15)
Süt emzirme süresi 24 ay, ananın cenini bir insan olarak taşıdığı süreyle birlikte bu süre otuz ay olduğu için burada sözü edilen sürenin 6 ay olduğu ortaya çıkar.
Toplam hamilelik 40 haftadan biraz fazla yani 282 gün kabul edilir. Altı ay, kameri ay olacağı için yarısının 29 gün çektiğini düşünürsek toplam 177 gün eder. Bunu 282’den çıkarınca geriye 105 gün kalır. Onu da 7’ye bölersek toplam 15 hafta eder. Bundan sonra 16. hafta gelir. İşte altı aylık sürenin başlangıcı olan 16. hafta çocuğa ruhun üflendiği haftadır.
Aşağıdaki resim hamileliğin bütün safhalarını göstermektedir:
Ruh, vücudu ev gibi kullanır. Uykuya dalınca gider. Uyanma sırasında tekrar gelir. Ölen vücut yıkılan ev gibidir. Yeniden yaratılıncaya kadar ruh oraya dönmez. Şu âyet bunu anlatır:
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى.
“Allah ölüm esnasında ruhları alır, ölmeyenlerinkini de uykuda alır. Ölümüne hükmettiğini tutar, ötekini belli bir vakte kadar salıverir.” (Zümer 39/42)
Âyete, daha açık olarak şu meâl verilebilir:
“Allah ölümü esnasında nefsleri vefat ettirir, ölmeyen nefsin vefatı uykudadır. Ölümüne hükmettiği nefsi tutar, ötekini belli bir vakte kadar salıverir.”
Âyette hem mevt, hem vefat kelimeleri geçer. “Nefisler” hem (يتوفي = yeteveffa) fiilinin mef’ûlü hem, mevtin (موت) ve (منام = menam)ın yani uykunun fâilidir. Buna göre bir kişide iki nefis vardır. Biri vefat ettirilen nefis, diğeri de uyuyan ve ölen nefistir. Ayetler arası ilişkiler iyi kurulursa görülür ki, uyuyan veya ölen beden, vefat ettirilen ise ruhtur. Ancak ruh, vücuda üflendikten sonra nefis adını almaktadır. Çünkü artık o, o kişiyle bütünleşmiş olur.
Vefat’ın kökü vefâ (وفى)‘dır. Vefâ Arapça’da bir şeyin tamamına ulaşma anlamınadır. Vefat ettirmek yani teveffi = (توفي); işini tamamlatmaktır. Ölüm veya uyku sırasında ruhun yapacağı bir iş kalmadığı için Allah onu bedenden çekip alır.
Mevt (موت), canlılığın kaybolması yani ölüm demektir.
Yukarıdaki âyetler açıkça gösterir ki, uyuyan ve ölen bedendir. Ruh ne ölür, ne de uyur. İnsan, ruh ile bedenin birleşimidir. Bunların her ikisine de nefs denir. Kur’ân bize, ölmüş bedenden ayrılan bir ruhun yapacağı şu konuşmayı bildirir:
حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ. لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ.
“Onlardan birine ölüm gelince der ki: «Rabbim! Beni geri çeviriniz. Belki terkettiğim dünyada iyi bir iş yaparım. Hayır; bu onun söylediği sözdür. Arkalarında yeniden dirilecekleri güne kadar berzah (engel) vardır.” (Müminun 23/99-100)
Ruh ile bedenin ilk birleşmesi ana rahminde olur. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا.
“Allah sizi topraktan, sonra bir meni parçasından yarattı. Sonra eşleşmiş hale getirdi.” (Fâtır 35/11)
Ahirette beden tekrar yaratılınca eşleşme de tekrarlanacaktır. Bu, “Nefisler eşleştiği an…” (وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ) (Tekvir 81/7) diye bildirilen andır.
Gelelim ruhun ölümüne delil gösterdiğiniz âyetlere:
“Her nefis ölümü tadacaktır.” (Al-i İmran 3/185) ayetinde belirtilen nefs, Zümer 39. âyette açıkça ifade edilen bedendir.
“Yeryüzündeki herkes fanîdir.” (Rahman 55/26) âyetinde belirtilen de bir önceki ile aynıdır.
“Onun yüzünden başka her şey helâktedir” (Kasas 28/88) ayetiyle anlatılan da aynıdır. Çünkü insanın helakinin, ölümüyle olduğunu, ölümün de ruhun bedenden ayrılması olduğunu ayetlerden öğreniyoruz.
Dolayısıyla sizin varsayımlarınızın bir delili yoktur.
5- MEŞİET VE İRADE
“Sayfa 112-121’deki meşiet açıklamaları En’âm 39. âyet ile temelden bertaraf olmaktadır” diyorsunuz.
Bu husus ekteki yazıda, oldukça detaylı bir şekilde incelenmiştir. Lütfen o yazıyı okuyun da ona göre ilmi tartışmamızı sürdürelim.
6- ECELİN KISALMASI
Diyorsunuz ki, şu iki sözünüz arasında çelişki bulunmaktadır:
“Tabiî ecel, vücudun dayanma süresidir. Süre bitince insan, dalında kuruyan çiçek gibi olur. Tabipler ömür biçerken ona bakarlar. Ecel-i müsemmâ ise kişinin yaşayacağı süredir. Bu süre sonunda insan, dalından koparılmış çiçek gibi ölür.”
“İnsan bazen kendi eliyle, bazen başkasının eliyle hayatını kaybedebilir. Bu, ona verilen sürenin, yani ecel-i müsemmasının bitmesinden önce olur.”
Birinde ecel-i müsemmâ, tabii ecel gelmeden, koparılmış çiçek gibi ölmek; diğerinde kaza ile ölmek, yani koparılmış çiçek gibi vaktinden önce ölmek, ecel-i müsemmadan önce ölmektir. Hem çelişki, hem rekâket!
Gerçek şudur: Ecel, ister kaza, ister müsemma, ister kasrî ister tabiî olsun Allah katında bir tektir. Değişmez, uzamaz, kısalmaz. Aksi halde ilm-i ilahide tağayyür ve cehl lazım gelir. Bilginin değişmesi kullarda olur, Allah’ın bilgisi değişmez.
Biz mukadderatı bilmediğimiz için bize göre ömür uzar da kısalır da. Bu mealdeki hadis-i şerifler biz kullara nazarandır. Onun için biz tedavi olur, ömrü uzatmaya çalışırız. Tedbir alır, tehlikelerden sakınırız. Ne olursa olsun ölüm vukua gelince de kader böyle imiş der, teslim oluruz.”
CEVAP
Ayetlere baktığımız zaman üç türlü ecel olduğunu görürüz. Bunlar tabiî ecel, ecel-i müsemmâ ve kısaltılmış eceldir.
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ
“Sizi çamurdan yaratan odur. Sonra bir ecel belirlemiştir. Onun katında bir de ecel-i müsemmâ vardır.” (En’âm 6/2)
Tabiî ecel, vücudun dayanma süresidir. Bu süre ana rahminde iken belli olur. Süre bitince insan, dalında kuruyan çiçek gibi olur. Tabipler ömür biçerken ona bakarlar.
Ecel-i müsemmâ; kişinin yaşayacağı süredir. Bu süre sonunda insan, dalından koparılmış çiçek gibi ölür. Tabii eceli 100 sene olanın ecel-i müsemmâsı 60 sene olabilir. Bu süreyi yalnız Allah bilir. Şu ayet bu konuyu açıklamaktadır:
“Sizi önce topraktan sonra döllenmiş yumurtadan, sonra alakadan (embriyo) yaratan odur. Sonra sizi bir bebek olarak çıkarır, sonra kuvvetli çağınıza eresiniz, sonra da ihtiyarlar olasınız diye yaşatır. Bundan önce vefat edeniniz de olur. Bunlar ecel-i müsemmâya ulaşmanız içindir. Belki aklınızı kullanırsınız.” (Mümin 40/67)
“Allah sizi yarattı, sonra vefat ettirecektir. Kiminiz ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki, bilirken bilmez hale gelsin. Allah bilir, güçlüdür.” (Nahl 16/70)
Ömrünü tam yaşayanlar, tabii ecelleriyle ölenlerdir. Bunların ecel-i müsemmâları ile tabii ecelleri aynıdır. Daha erken ölenler ise diğer iki ecelden biri ile ölmüş olurlar.
Kısaltılmış ecel: Ayetlere bakılınca ecelin kısalabildiği görülür. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Her ecelin yazıldığı bir belge (bir Kitap) vardır. Allah dilediğini siler (kısaltır), dilediğini sabitleştirir. Ana Kitap onun yanındadır.” (Ra’d 13/38-39)
“Yaşayanın yaşatılması ve ömrünün kısaltılması bir deftere kesin olarak kayıtlıdır. Bu Allah’a kolaydır.” (Fâtır 35/11)
Allah’ın emrine uygun davranmak, biçilen ömrü tam yaşamaya sebep olur. Buna Yunus aleyhisselam ve kavmi örnek verilebilir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Yunus da elçilerden biridir. Bir gün dolu bir gemiye kaçtı. Diğer yolcularla kur’a çekti ve kaybetti. Sonra onu bir balık yutuverdi, o kendini kınayıp duruyordu. Eğer tesbih etmeseydi yeniden dirilecekleri güne kadar balığın karnında eriyip gidecekti. Tesbih edince onu boş bir yere attık; hasta bir haldeydi. Yanı başında kabakgillerden bir bitki bitirdik. Hâlbuki onu yüz binlere, daha da çok kimselere elçi göndermiştik. Nihayet onlar ona inandılar. Biz de onları bir süreye dek nimetlendirdik.” (Sâffât 37/139-148)
Sonra Yunus aleyhisselam kavmine döndü. Daha önce ona inanmayan kavmi bu defa inandı ve helakten kurtuldu. Bunu da şu âyetler haber vermektedir:
“Azap gelip çatmadan imana gelip de imanı kendine fayda vermiş bir tek kavim olsaydı keşke; Yunus kavmi başka, onlar iman ettiler; biz de kendilerinden dünya hayatındaki rüsvaylık azabını uzaklaştırıp giderdik ve onları bir süre daha yaşattık.” (Yunus 10/98)
Bunlar Allah’ın bildirdikleridir. Bunca ayeti görmezlikten gelip Allah’ın bilgisini delil getirerek hareket etmenin kabul edilebilecek bir yanı yoktur. Çünkü biz onun bilgisinden, ancak bize bildirdiği kadarını bilebiliriz. Bize bildirdikleri de Kur’ân’da olanlardır.
Bu vesileyle tekrar selam eder, yüz yüze görüşme ümidiyle iki cihan saadeti dilerim. 12.06.2007
Abdulaziz BAYINDIR
——————————————————————————–
[1] İbn Mâce, Nikah, 1841.
[2] er-Ragıb el-İsfahânî (öl. 425 h.), Müfredât (Tahkik: Safvan Adnan Dâvûdî), Dımaşk ve Beyrut, 1412/1992, عنا maddesi.
[3] Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Feyyûmî, (öl.770 h.-1368 m.) el-Mısbah’ul-Munîr, Lübnan 2001, عني maddesi.
[4] İbn Mâce, Nikah, 1841.
[5]- لَمَحَ البَرْقُ ولَمَعَ، ولَمَحَ البَصَرُ، ولَمَحَهُ ببَصَرِه واللَّمْحةُ: النَّظْرة el-Halil b. Ahmed (100-175 h.) el-Ayn, Thk: Mehdî el-Mahzûmî, İbrahim es-Sâmrâî, İran 1409/1988.
[6] Bu paragraf Kitabımızda yoktur.
[7] Ragıb el-İsfahânî, Müfredât, طين mad.
- İbn Mâce, Nikah, 1841. [↩]
- er-Ragıb el-İsfahânî (öl. 425 h.), Müfredât (Tahkik: Safvan Adnan Dâvûdî), Dımaşk ve Beyrut, 1412/1992, عنا maddesi. [↩]
- Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Feyyûmî, (öl.770 h.-1368 m.) el-Mısbah’ul-Munîr, Lübnan 2001, عني maddesi. [↩]
- İbn Mâce, Nikah, 1841. [↩]
- لَمَحَ البَرْقُ ولَمَعَ، ولَمَحَ البَصَرُ، ولَمَحَهُ ببَصَرِه واللَّمْحةُ: النَّظْرة el-Halil b. Ahmed (100-175 h.) el-Ayn, Thk: Mehdî el-Mahzûmî, İbrahim es-Sâmrâî, İran 1409/1988. [↩]
- Bu paragraf Kitabımızda yoktur. [↩]
- Ragıb el-İsfahânî, Müfredât, طين mad. [↩]
