Kadınların Yolculuğu – 2

Süleymaniye Vakfı > Araştırmalar > Fıkıh Araştırmaları > Kur'an Araştırmaları
Tarih: 30 Eylül 2009 Tavsiye Et Yazdır

Kadınların Yolculuğu – 2

KADINLARIN MAHREMSİZ OLARAK YOLA ÇIKMASI

SORU: Mahremsiz bir bayanın bazen görev gereği, bazen de gezmek amacıyla tek başına veya hanımlardan oluşan bir grupla, sefer müddeti ve mesafesinde şehirlerarası yolculuklara çıkmasının hükmü nedir?

CEVAP: Konuyu; yolculuk ve yol güvenliği başlıkları altında incelemek uygun olacaktır.

A- YOLCULUK

Allah Teâlâ, bazı sebeplerle yolculuk yapmayı emretmektedir. Bunlar:

1- Kültür amaçlı yolculuk:

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ

“Yeryüzünde gezip dolaşsalar olmaz mı? O zaman onlarda, akıllanmalarına yarayan kalpler ve dinlemelerine yarayan kulaklar oluşur. Gözler körelmiyor ama göğüslerdeki kalpler, gerçekten köreliyor.” (Hac 22/46)

2- Bilim ve araştırma amaçlı yolculuk

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“De ki: Yeryüzünde gezin dolaşın da bakın ki, Allah yaratmaya nasıl başlamış. Sonra o, bir başka yapı oluşturacaktır. Allah her şeye bir ölçü koyar.” (Ankebut 29/20)

3- Dinler tarihi amaçlı yolculuk

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ فَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَانظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

“Her ümmetin içinden elbette elçi çıkardık. «Allah’a kul olun, zorbalardan uzak durun» dedik. Allah, onlardan kimini yola gelmiş saydı, kimi de sapık sayılmayı hak etti. Yeryüzünde gezip dolaşın da bakın ki, yalana sarılanların sonu nasıl olmuş.” (Nahl 16/36)

4- İbadet amaçlı yolculuk

Hac ibadeti ile ilgili olarak Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Yoluna gücü yeten her kimsenin Beytullah’ı haccetmesi Allahın insanlar üzerinde hakkıdır.” (Ali İmran 3/97)

Yoluna gücü yeten” ifadesi hem yol güvenliğini, hem sağlığı hem de maddi imkânı içine alır. İbadet şahsi olduğundan kimin gücü yeterse hacca o gider.

B- YOL GÜVENLİĞİ

Şu ayetler bize, yolcunun en çok ülfete, yani gıda ve güvene ihtiyacı olduğunu gösterir:

“Kureyşliler, ülfet gördükleri,

Ülfeti, yaz ve kış seferlerinde gördükleri için,

Bu Beyt’in (Kâbe’nin) Rabbine kulluk etsinler.

Onları açlıktan tokluğa, korkudan güvenliğe kavuşturan Rabbine.” (Kureyş Suresi)

Ülfet, bir şeyi bir şeye katma,1 sayıyı bine tamamlama ve ünsiyet yani tedirgin olmama2 anlamlarına gelir.

Sefer diye tercüme edilen kelime rihle’dir. Rihle, yolculuktaki yürüyüş3 ve yükü yükleyip yola çıkma4 anlamlarına gelir. Son ayete göre ülfet, yeterli gıdaya ve güvenliğe sahip olmaktır.

Şu ayet de yolculuktaki güvenliğe dikkat çekmektedir:

وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ

“Onlarla bolluk ve bereket verdiğimiz ülkeler arasında peş peşe sıralanmış yerleşim yerleri oluşturmuş ve yolculuğa uygun hale getirmiştik.5 Buralarda geceler ve gündüzler boyu güven içinde gidin gelin, demiştik.” (Sebe 34/18)

Ayetlerde kadın erkek ayırımı yoktur. Yolculukta gıda ve güvenlik, herkesin ihtiyacıdır. Yola çıkmadan gıda ihtiyacı sağlanabilir. Ama güvenliğin sağlanması başka sebeplere bağlıdır.

Kadının güvenliğe olan ihtiyacı erkekten fazladır. Onların mahremsiz yolculuğa çıkmasını yasaklayan sahih hadisler, bir bütün halinde incelenirse asıl vurgunun güvenliğe olduğu görülür. Çünkü bazı hadisler kadının; bir gün bir gece, iki gün iki gece veya üç gün üç gece sürecek bir yolculuğa; bazısı da zaman kaydı koymadan her türlü yolculuğa mahremsiz çıkmasını yasaklar. Ama Peygamberimiz, bir kadının, yanında mahrem olmadan, tek başına yolculuğa çıkabileceği günlerin geleceğini de müjdelemiştir. İlgili hadisler şunlardır:

1 – Kadının bir gün, bir gece mahremsiz yolculuğunu yasaklayan hadis:

Ebu Hureyre radıyallâhu anh anlatıyor: Resulullah aleyhissalâtu vesselâm buyurdular ki:

“Allaha ve ahiret gününe inanan bir kadının, bir gün bir gece sürecek bir mesafeye, yanında bir mahremi olmadan gitmesi helâl değildir.”6

2. Kadının iki gün, iki gece mahremsiz yolculuğunu yasaklayan hadis:

Ebu Saîd el-Hudrî, Allah’ın Elçisi’nden şunu işittiğini söylemiştir:

“Yanında kocası veya mahremi olmayan kadın, iki günlük mesafeye yolculuk yapmasın.”7

3. Kadının üç gün, üç gece mahremsiz yolculuğunu yasaklayan hadis:

Abdullah İbn Ömer’in (r.a) rivayetine göre Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir:

“Bir kadın, yanında kendisine nikâh düşmeyen bir mahremi bulunmaksızın üç günlük bir yolculuğa çıkamaz.”8

4. Kadının her türlü yolculuğa mahremsiz çıkmasını yasaklayan hadis:

Abdullah İbn Abbas’ın rivayetine göre Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir:

“Hiçbir kadın yanında bir mahremi olmadan yola çıkmasın; kadının mahremi yoksa yanına hiçbir erkek girmesin”.

Peygamber’in bu uyarısı üzerine sahâbîlerden biri kalkarak şöyle dedi:

“Ey Allah’ın Elçisi! Ben şu ve şu askerlerle savaşa gitmek istiyorum; eşim de hacca gitmek istiyor?

Allah’ın Elçisi şöyle dedi:

“Sen de eşinle beraber git!”9

5. Kadının mahremsiz yolculuğa çıkabileceği müjdesi

Adiy b. Hâtim radıyallahu anh şöyle demiştir: Allah’ın Elçisi’nin yanında idim, bir adam gelip fa­kirlikten şikâyet etti. Sonra başka biri geldi eşkıyanın yol kesmesinden şikâyet etti. Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki:

- “Adiyy Sen Hîre’yi gördün mü?”

- Hayır, görmedim, fakat orası hakkında, bilgim var.

- “Eğer ömrün olur da yaşarsan hevdeci içinde bir kadının Hîre’den hareket edip Allah’tan başka hiç kimseden korkmadan tâ Ka’be’yi tavaf edeceğini göreceksin” dedi.

Ben buna şaşırarak kendi kendime: Beldelerde fitne ve fesâd ateşini tutuşturmuş olan o Tayy kabilesinin eşkıyası nerede olacak ki dedim…

Adiyy sözlerine şöyle devam etti: Ben Hîre’den hevdeci içinde yolculuğa çıkıp, Allah’tan başka hiç kimseden korkmayarak Kâbe’yi tavaf eden kadını gördüm… (Buhari, Menakıb, 25)

Hîre: Bugün Irak’ın Necef iline bağlı bir kaza merkezi olup Kûfe’nin 5 km. güneyinde ve Küfe ile Havernak arasında bulunan Kinîdre höyüğünün güneydoğusunda, Fı­rat nehri kenarında yer alan geniş bir ova­da kurulmuştu.10

6. Kadınların yolculuğu ile ilgili sahabe uygulaması:

Ömer İbnu’l-Hattâb radıyallahu anh, yaptığı son haccında Peygamberimizin eşlerine izin vermiş ve Osmân İbn Affân ile Abdurrahmân İbn Avf’ı onlarla birlikte göndermişti. (Buhari, Muhsar 37)

Bu sahabilerin onların mahremi olmadığı malumdur.

SONUÇ

Yukarıdaki ayetler ve hadisler açıkça gösteriyor ki, güvenlik sağlandığı takdirde mahremsiz bir kadın, ister görevi gereği olsun, ister gezmek, görmek veya ibadet amacıyla olsun tek başına veya kadınlardan oluşan bir grupla yoluculuğa çıkabilir.

Prof. Dr. Abdulaziz Bayındır

  1. انضمام الشيء إلى الشيء Mekayis’l-Luğa []
  2. Lisan’ul-arab []
  3. يدلُّ على مُضيٍّ في سفَر []
  4. Es-sıhah []
  5. Ayette geçen قَدَّرْنَا kelimesinin mastarı olan takdir (التقدير) güç verme anlamındadır. Râgıb el-İsfahânî, Allah’ın varlıklara ilişkin takdirinin iki anlama geldiğini söyler. Biri güç vermesi, diğeri de verdiği karar gereği varlıkları belli bir ölçü ve şekle göre oluşturmasıdır. Ayette geçen قَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ ifadesine ve yolculuğa uygun hale getirmiştik anlamı vermemiz bundandır. []
  6. Buhârî, Taksîru’s-Salât 4; Müslim, Hacc 419, 422, (1339); Muvatta, İsti’zân 37; Ebu Dâvud, Menâsik 2; Tirmizî, Radâ 15. []
  7. Buhari, Muhsar, 37; Müslim, Hacc, 415, 416 (827) []
  8. Buhârî, Taksîru’s-Salât 4; Müslim 413 (1338) []
  9. Buhari Muhsar, 37; Müslim, 424 (1341) []
  10. Hüseyin Ali ed-Dakûkî, “Hîre”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c: 18, s: 122 []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
11.148 kez okundu
Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Yazı Başlığı Tarih    Okunma    
1 Kur’an ve Müslümanların Durumu 10.11.09 8.892
2 Kur’an’da Namaz Vakitleri 24.12.11 145.249
3 Müslüman Cehenneme Gider mi? 02.04.12 70.877
4 Ekvatordan Kutuplara Namaz ve Oruç Vakitleri 18.07.12 66.716
5 Kur’an’da Eşyanın Dili 04.07.11 9.070
6 Kur’an’ı Açıklamada Usul 29.09.09 24.884
7 Kur’ân’a Göre Resulullah’ın Tebyîn Görevinin Anlamı 16.08.11 9.725
8 Kur’an’ı Nasıl Okumalıyız? 10.11.09 41.793
9 Cennete Kimler Girer? 29.09.09 25.383
10 Şefaat 29.09.09 31.340
11 Nesih Ve Recim Cezası 29.09.09 42.913
12 Müslüman Olmayanlarla İlişkiler 29.09.09 19.849
13 Kadir Gecesi 30.09.09 13.337
14 Kadının Dövülmesi 29.09.09 30.885
15 Kadınların Şahitliği 29.09.09 23.568
16 Kadir Gecesi ve İtikâf 29.09.09 25.427
17 Kadının Boşanması (İftidâ) 29.09.09 58.420
18 Allah’ın Beşer Resûlü 29.09.09 27.496
19 Adetli Kadının Orucu İle İlgili Şüpheler (Kazâ Kelimesi) 30.09.09 45.175
20 Oruç Fidyesi 30.09.09 20.802
21 Hacda Ticaret ve Sosyal Etkinlik 30.09.09 7.434
22 Adetli Kadının Orucu ve Namazı 29.09.09 102.061
23 Kur’an’da Hoşgörü 29.09.09 18.859
24 Talak (Erkeğin Boşama Hakkı) 29.09.09 116.405
25 Kur’an Fıtrat İlişkisi 29.09.09 13.455
26 Kadınların Yolculuğu – 2 30.09.09 11.148